Di tích văn hóa - lịch sử quốc gia Thành Diên Khánh đang được đơn vị thi công đẩy nhanh tiến độ tôn tạo, dự kiến hoàn thành trong năm nay.
Thành cổ Diên Khánh xây dựng năm 1793, trên diện tích 3,5 ha tại xã Diên Khánh. Công trình từng là trung tâm chính trị, hành chính của tỉnh Khánh Hòa từ năm 1802 đến 1945. Năm 1988, thành cổ được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.
Qua thời gian, nhiều hạng mục của thành Diên Khánh xuống cấp. Tháng 12/2024, dự án tu bổ, tôn tạo di tích được triển khai với 15 hạng mục, tổng vốn hơn 225,5 tỷ đồng, do Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh làm chủ đầu tư.
Theo tư liệu, ban đầu thành có 6 cổng ra vào, nay còn 4 cổng, là Đông, Tây, Tiền (hướng nam) và Hậu (hướng bắc); hai cổng còn lại bị vùi lấp không còn dấu vết. Trong ảnh là cổng Đông, nằm trên trục đường Lý Tự Trọng dẫn vào trung tâm xã.
Mục tiêu dự án tôn tạo nhằm bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của di tích quốc gia, đồng thời góp phần phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và khu vực Diên Khánh.
Trước đây, nối với cổng Đông là con đường trên thành dài hàng trăm mét, lát bằng gạch nung, song bị sụt lún, xung quanh cỏ cây mọc um tùm. Hiện con đường đang được đổ bêtông trước khi lát một lớp gạch mới.
Cổng Hậu (cổng phía bắc) từng bỏ hoang, cỏ cây mọc um tùm, trở thành điểm tập kết rác, bốc mùi nặng mỗi khi mưa lớn. Do vắng vẻ, nơi này trở thành nơi tụ tập của một số người nghiện hút.
Sau gần hai năm tôn tạo, khu vực này thông thoáng, sạch sẽ, phần nền được lát gạch khang trang.
Cây cầu cổng Hậu được xây mới và đã hoàn thiện, cầu có chiều dài hơn 20 m, nằm trên hào nước sâu 3-4 m.
Dự án tôn tạo tập trung tu bổ, phục hồi tuyến thành đất, hộ thành hào, các cổng thành; xây mới cầu vòm ở cổng Hậu và tu bổ các cổng còn lại; lắp đặt hệ thống trạm bơm, cấp nước và phòng cháy - chữa cháy, đồng thời hình thành các tuyến đường, công viên và không gian công cộng phục vụ người dân, du khách.
Cổng Tiền (cổng hướng nam) của thành cổ Diên Khánh, xung quanh là tuyến thành đất đang được tu bổ, phần cầu cổng được chỉnh trang gần như hoàn thiện.
Theo tư liệu, cổng thành là một công trình kiến trúc khối vuông vững chãi, xây bằng gạch nung; cổng ra vào xây gạch kiểu vòm cuốn hình quả chuông, tầng trên cao ngang mặt thành, hình tứ giác, mái uốn cong, lợp ngói âm dương. Hầu hết cổng thành gần như nguyên vẹn sau hơn 200 năm.
Cổng Tây trước đây cỏ cây mọc um tùm, đang trong quá trình chỉnh trang, xung quanh thông thoáng, sạch sẽ. Tại dự án tôn tạo, hiện nhà thầu đã dọn dẹp mặt bằng và thi công khoảng 65% khối lượng công việc.
Những tuyến thành đất dài 2.500 m cùng lối đi lát gạch đang được đẩy nhanh tiến độ, dần hiện hình hài.
Theo chủ đầu tư, khối lượng việc tu bổ, phục hồi tuyến thành đất, đạt khoảng 70%; hệ thống thoát nước mưa đạt khoảng 90%.
Các tuyến thành đất kết hợp xây tiểu công viên.
Thành cổ Diên Khánh được xây dựng theo kiến trúc quân sự Vauban thế kỷ 17-18, có tường thành hình lục giác không đều với các cạnh uốn lượn, gấp khúc.
Một số hạng mục công viên chưa thể thi công do vướng mặt bằng.
Theo chủ đầu tư, dự án tôn tạo cần thu hồi gần 75.000 m², hiện đã đạt hơn 72.000 m² (trên 96%). Đơn vị đang đề nghị chính quyền vận động người dân bàn giao toàn bộ diện tích còn lại trước ngày 31/8.
Một góc thành đất, hào nước bao quanh di tích đang được trồng cỏ, tôn tạo.
Thành cổ Diên Khánh nhìn từ hướng về phía phố biển Nha Trang cách hơn 10 km.
Ông Nguyễn Thanh Hiến, Giám đốc Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh, cho biết đợt mưa lũ lớn tháng 11/2025 làm hư hại máy móc, thiết bị, vật liệu và một số hạng mục, ảnh hưởng tiến độ dự án.
“Chúng tôi đã yêu cầu các nhà thầu khẩn trương huy động máy móc, thiết bị, đẩy nhanh thi công để hoàn thành dự án trong năm nay theo kế hoạch”, ông Hiến nói.
Vị trí thành Diên Khánh. Đồ họa: Khánh Hoàng
Nguồn: https://vnexpress.net/thanh-co-hon-230-tuoi-o-khanh-hoa-dan-doi-dien-mao-5109582.html